Początki miasta sięgają pierwszej połowy XIII w. Nazwa Kościan pochodzi prawdopodobnie od nazwy rośliny bagiennej "koszczki" porastającej podmokłe tereny doliny Obry - kościen, kościeniec oznaczał sitowiec, sitową trawę. Pierwszy historyczny zapis źródłowy podający nazwę miasta w formie "Costan" występuje w 1242 r. w dokumencie opactwa benedyktynów w Lubiniu. Prawa miejskie uzyskane w drugiej połowie XIII w. potwierdził król Władysław Jagiełło w 1400 r. Od 1332 r. mówi się o Kościanie jako o mieście królewskim. Z tego też tytułu cieszyło się szczególną opieką ze strony kolejnych panujących. Nie szczędzili mu oni licznych przywilejów gwarantujących pomyślny rozwój. W ciągu XV i XVI w. miasto przekształciło się ze średniowiecznej osady handlowo-produkcyjnej w prężny ośrodek miejski. Kościan średniowieczny i doby odrodzenia był miastem rzemieślinczo-handlowym. Wśród rzemieślników najsilniejszą grupę stanowili sukiennicy, płóciennicy i postrzygacze sukna. Kościańscy sukiennicy słynęli z wysokiej jakości wyrobów w całej Polsce, w Prusach i na Rusi. Jednakże wysoka jakość sukien spowodowała liczne ich naśladownictwa i fałszerstwa. Aby temu zapobiec wystąpiono do kancelarii królewskiej z petycją o ochronę tych wyrobów. I tak, w 1472 r. król Kazimierz Jagiellończyk nadał cechowi znak ochronny, przedstawiający wieżę z orłem i literą "C" (Casimirus). Był to z pewnością pierwszy w Polsce znak przemysłowy. Kościańscy rzemieślnicy zrzeszeni byli w cechach (krawcy, młynarze, kramarze, kuśnierze, piekarze, szewcy, rzeźnicy, ślusarze, piwowarzy, złotnicy, kołodzieje, czapnicy). Na początku XV w. powstało w mieście bractwo strzeleckie, którego - zachowane do dziś - kur jest najstarszym w Polsce, pamiętającym czasy Władysława Jagiełły. Drugim nurtem życia gospodarczego Kościana był handel. Kościan bowiem leżał na ważnym szlaku handlowym łączącym Śląsk z Wielkopolską i Pomorzem. Od XV w. istniała w Kościanie szkoła, a młodzież wysyłano również na studia uniwersyteckie. W samym Krakowie od początków XVII w. uczyło się 110 kościańskich studentów. Tak więc lata 1400-1655 to "złoty" okres w historii Kościana, który stał się wtedy drugim po Poznaniu centrum handlowym i kulturalnym Wielkopolski. W XVI w. Kościan był stolicą dużego powiatu, obejmującego 24 miasta, 118 parafii i 574 wsie. Okres rozkwitu przerwał najazd szwedzki (1655-1656) oraz kolejne wojny w XVII i poł. XVIII stulecia. Miasto doznało wówczas dotkliwych strat, a praca i dorobek wielu pokoleń został zniweczony. Po krótkim okresie spokoju, w wyniku II rozbioru Polski na początku 1793 r. miasto zajęły wojska Pruskie. Rozpoczął się 125-letni okres zaboru i walki o przetrwanie, zachowanie polskości. Kościaniacy brali udział w zrywach niepodległościowych: Powstaniu Kościuszkowskim 1794 r., Listopadowym 1830-1831, Wielkopolskim 1846-1848, Wiośnie Ludów 1848 r., Styczniowym 1861 r. W drugiej poł. XIX w. nastąpił rozwój przemysłu w mieście. Przyczyniło się do tego m.in. uruchomienie w 1857 r. linii kolejowej Poznań-Wrocław. Powstały wtedy: cukrownia, mleczarnia, rzeźnia, fabryka cygar i papierosów.

W czasach II Rzeczypospolitej powstały liczne organizacje i stowarzyszenia polskie. Kościan był liczącym się ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym Wielkopolski. Sławę Kościanowi przyniosły, także poza granicami kraju - takie firmy jak: wędliniarska " Jodemka", cukrownia "Kościan", wytwórnia wódek Wawrzyńca Czajki. Dwudziestoletni okres niepodległości przerwany został najazdem wojsk hitlerowskich we wrześniu 1939 r. W wyniku wojny i okupacji miasto poniosło dotkliwe straty.